Resultaten enquête Toekomstbeeld Zaandam Centrum West

Eigenlijk verschillen de antwoorden van de  bewoners en de bezoekers niet eens zoveel van elkaar. De bewoners zijn over het algemeen trotser op het centrum dan de bezoekers: 44% bewoners tegenover 29% bezoekers. Dat komt misschien omdat de bewoners het gebied heel erg goed kennen. Zij komen iedere dag op plekken waar bezoekers niet zo vaak komen. Bewoners noemen vaker de historische straten in Oud West omdat ze daar ook wonen. Toch blijken ook de bezoekers dat centrumgebied vrij goed te kennen. Daarom verschillen de kaarten waarop bezoekers en bewoners hun bijzondere plekken aangeven niet veel van elkaar.  Dus ook Zaankanters van buiten het centrumgebied kennen de verborgen parels.

Bewoners noemen als redenen om in dit gebied te wonen de betaalbaarheid, de aanwezigheid van voorzieningen en het station dat dichtbij is. Voor hen is het belangrijk om snel naar Amsterdam te gaan. Het is niet zo dat veel van hen ook in dit gebied werken. Ze waarderen de betrokkenheid op elkaar, de levendigheid in het centrumgebied en het historisch karakter. Voor de bezoekers zijn die laatste twee redenen ook belangrijk voor de beleving van het centrumgebied.

Bezoekers van het gebied vinden de bereikbaarheid van het centrum slecht. Parkeren vinden zij moeilijk in dit gebied. Bezoekers gaan vooral met de fiets naar het centrumgebied; op de tweede plaats komt de auto. Zij parkeren hun auto of fiets overal in de wijk. De overdekte fietsenstallingen, vooral die in de Vinkenstraat, zijn populair. Daar zouden ze er wel meer van willen hebben. De bewoners gaan vooral te voet en op de fiets naar hun bestemmingen in het centrumgebied. Veel van de bewoners en bezoekers ondervinden hinder van te hard rijdende auto’s, lawaai van het verkeer en de grote hoeveelheid fat-bikes.

De vraag of bewoners en bezoekers het centrum aantrekkelijk vinden, gebruikten veel deelnemers om hun onvrede te benoemen. Ze hebben kritiek op de rommeligheid en de verloedering in de straten, de grote leegstand van veel winkels en dat het winkelaanbod zo eentonig is. Veel meubelzaken, vinden ze, weinig ambachtelijke winkels of niche-winkels. Er zijn er die de nieuwbouw van Inverdan en de Gedempte Gracht nep vinden, ‘Eftelingisering’ is een woord die een deelnemers gebruikt. Maar er zijn ook veel deelnemers die de stedelijke vernieuwing zien als een grote oppepper voor het gebied. Ze waarderen de levendigheid bij de Verskade, bij de Bullekerk en – als er markt is – op de Rozengracht. Bewoners en bezoekers denken dat het zichtbaar maken van de geschiedenis van de stad de aanblik van het gebied flink zal verbeteren.

Bijzondere plekken en wandeling

Bijzondere plekken van bewoners                       

Top 5:                                                                                    

• Bullekerk                                                                    
• Czaar Peterhuisje                                              
• Gedempte Gracht                                             
• Westzijde                                                        
• Verkadefabriek / Verskade                     

Bijzondere plekken van bezoekers                       

Top 5:                                                                  

• Czaar Peterhuisje                                              
• Gedempte Gracht 
• Bullekerk                                            
• Westzijde                                                        
• Verkadefabriek                     

De top 5 plekken die bewoners en bezoekers bijzonder vinden en graag bezoeken verschilt niet veel tussen beide groepen. In die top 5 staat ook nieuwbouw zoals de Gedempte Gracht. Op de wandeling die de deelnemers aan hun gasten aanraden komen ze ook langs de Oostzijde en het sluizencomplex.  ‘Een rondje bruggen’ noemt een inwoner dat.                                             

De redenen voor de plekken die ze op de kaart markeren zijn onder te verdelen in drie groepen:

• Ruimtelijke elementen van het centrum: historisch karakter, onderhoud, aanwezigheid groen – de Verskade, de Bullekerk, de Dam, het Inntel hotel, Hogendijk, Zaantheater.
• Sociaal: winkels waar de deelnemers graag komen, het terras van de fabriek de Zuiddijk, het Volkspark.
• De Zaan: terrassen aan de Zaan, zichtpunten vanaf de sluizen, open ruimtes langs de Oostzijde.

Op vele manieren riepen we Zaankanters op om aan de enquête mee te doen. Bewoners benaderden we met een huis aan huis brief. We stuurden deelnemers aan het Zaanpanel een uitnodiging en andere Zaankanters vonden via mond op mond reclame de enquete op de website. De enquêtes waren voor bewoners en Zaankanters van buiten het centrumgebied (van nu af aan ‘bezoekers’ genoemd) gelijk. De bewoners kregen ook vragen over de buurt waar ze wonen; de bezoekers bevroegen we over de bereikbaarheid van het centrumgebied.

De vragen die we aan hen stelden gingen over wat zij algemeen van het centrumgebied vinden. Maar ook over  hoe zij dit gebied waarderen en gebruiken. Zo vroegen we hen naar plekken of gebouwen die zij bijzonder vinden. We vroegen hen om op de kaart aan te geven welke wandeling zij aan iemand zouden aanraden die bij hen te gast is. De vragen over het gebruik gingen over welke route zij nemen naar de belangrijkste bestemmingen; waar ze winkelen of hun boodschappen doen. Maar ook vroegen we welke parken en plantsoenen ze bezoeken en waar ze uitgaan en familie en vrienden ontmoeten.

Daarnaast waren we benieuwd of er plekken zijn waar ze liever niet komen. En welke voorzieningen en wat voor soort mogelijkheden om uit te gaan ze missen. Natuurlijk kon de Zaan, de levensader van de Zaanstreek, in deze enquête niet ontbreken. De antwoorden konden de deelnemers vaak op een kaart aangeven. Bij bijna elke vraag vroegen we de deelnemers hun antwoord kort toe te lichten. 2046 Zaankanters deden aan de enquête mee: 25 % daarvan zijn bewoners, 75% bezoekers. Statistisch komt dat neer op een betrouwbaarheidsniveau van 95%. De meeste deelnemers zijn  tussen de 20 en 60 jaar oud.

Belangrijke eisen die bewoners en bezoekers stellen aan een goed ingerichte straat zijn de aanwezigheid van beplanting, ruime stoepen en goed onderhoud. Die zijn belangrijker dan ruimte voor parkeren. En dat is opvallend, omdat veel bezoekers ook parkeermogelijkheden in het centrumgebied missen. Op basis van deze peiling is het niet vreemd dat de Herengracht, het plein voor de Bullekerk en de Botenmakerstraat op beide lijstjes van mooiste straten bovenaan staan.

Wat bewoners en bezoekers bij een goed ingerichte straat ook belangrijk vinden is respect voor het historisch karakter, rust, auto-luwheid en de aanwezigheid van groen. De bezoekers voegen daar nog levendigheid en gezelligheid aan toe. En belangrijk ook, als het mogelijk is, een uitzicht op de Zaan. Voor de leefbaarheid van een straat zijn verschillende functies op de begane grond belangrijk, goed ontworpen banken en straatlantaarns en een goede straatverlichting.   

In veel antwoorden geven bewoners en bezoekers aan dat ze groen in het centrum missen. Dat is ook zo bij antwoorden die niet eens over de openbare ruimte gaan. Daarom vertellen bewoners dat ze tot ver buiten het centrum naar parken gaan. Ze gaan er heen om de hond uit te laten, voor de speeltuinen en voor ontspanning. Voor de bezoekers is ontspanning de belangrijkste reden om groene plekken in het centrum op te zoeken.

De Zaan

De beste plekken om dicht bij de Zaan te komen voor het uitzicht en het leven op het water liggen op en rond de sluizen. Dat vinden bewoners èn bezoekers.

Bezoekers markeren vooral plekken aan de Oostzijde. Het terras van De Fabriek en de boardwalk langs het water zijn erg populair. Aan de Westzijde zijn dan ook weinig plekken om dichtbij de Zaan te komen. Iedereen vindt het wandelen en verblijven bij de Zaan prachtig. Ze missen alleen wel horeca aan het water of plekken om te zitten. De oevers zijn volgens hen erg stenig en ze missen dan ook beplanting langs de waterkant.

Bezoekers gebruiken de hoofdwegen om naar hun bestemming in het centrum te gaan, de bewoners gebruiken vaker ook de zijstraatjes om naar hun bestemming te gaan. Bewoners gaan vooral te voet naar de scholen, de winkels en de horeca. Bezoekers gaan meestal op de fiets. Bewoners en bezoekers doen ieder dag hun boodschappen bij de supermarkten in en rond het centrumgebied. Winkelen gebeurt in het T-vormig gebied van de Gedempte Gracht en de Westzijde. Uit de kaarten blijkt ook dat bewoners graag gaan winkelen op de Burcht en de Zuiddijk aan de andere kant van de Zaan.

De kaarten van het winkelen en de boodschappen aan de ene kant en de kaarten waarop deelnemers aangeven waar ze uitgaan,  zou je de dag- en avondkaarten van het centrumgebied kunnen noemen. In het winkelgebied van de Gedempte Gracht en de Westzijde bijvoorbeeld zijn nauwelijks uitgaansmogelijkheden te vinden. Die bevinden zich rond de Dam, de Verkadefabriek, het Zaantheater, Verassing aan de Zaan en de Bullekerk.

De Rozengracht laat zien dat die ’s avonds heel anders ervaren wordt dan overdag. Overdag is het een fijne plek om te zijn als er markt is, maar ’s avonds is het er leeg en uitgestorven. Of deelnemers ergens liever niet komen kan te maken hebben met smaak. Zo is de horeca op de Dam niet bij iedereen favoriet, maar velen gaan daar juist graag uit. Belangrijkere redenen om ergens niet te willen zijn, zijn de aanwezigheid van hangjongeren, de verloedering van de straten en het verkeerslawaai.  

Uitgaansmogelijkheden die bezoekers en bewoners missen zijn een poppodium met live muziek, een gevarieerd aanbod aan restaurants en cafés, culturele instellingen, en plekken waar je veel verschillende mensen kunt ontmoeten. Veel bezoekers van buiten het centrumgebied gaan daarom liever helemaal niet uit in het centrum van Zaandam. Zij zoeken het plezier in Amsterdam, Alkmaar of Haarlem. 

Over het algemeen zijn de bewoners tevreden over hun buurt. Ruim 55 % waardeert de eigen buurt met een 7 of een 8. Wat bewoners als hun buurt zien, verschilt: de één denkt bij zijn of haar buurt aan een paar straatjes in Oud West, voor de ander is het hele centrumgebied de eigen buurt.

Voorbeelden van buurten die bewoners markeren als de eigen buurt: bij de één een paar straatjes in Oud West; bij de ander bijna het hele centrum.

Wat een buurt aangenaam maakt zijn sociale contacten, dat de Zaan dichtbij is en het gevoel van veiligheid en rust. Handig is dan ook dat de meeste voorzieningen en het openbaar vervoer dichtbij zijn. Maar ze noemen ook negatieve kanten van de buurt. Daartoe behoren te hard rijden, overlast door hangjongeren, slecht onderhoud van de openbare ruimte, woningsplitsing die gepaard gaat met een veranderende bewonerssamenstelling en vervuiling. Maar ook in de buurten missen bewoners vooral het groen.

Trots is niet het goede woord, schrijft een bewoner als we vragen of bezoekers en bewoners ook trots zijn op het centrum. Ze zijn tevreden of ze vinden het ‘wel aardig’.  70% van de bewoners antwoorden wel ‘ja’ op de vraag, tegenover 30 % van de bezoekers.  Bewoners en bezoekers zijn het met elkaar eens dat de vernieuwing van het stationsgebied en de Gedempte Gracht Zaandam veel goed heeft gedaan. Ze hopen dat de rest van het centrum ook wordt opgeschoond. Ze verwachten vooral veel van het herstel van de historische gebouwen, omdat de Zaanse architectuur uniek is voor Zaandam. Daarin kan Zaandam ten opzichte van Alkmaar en Haarlem het verschil maken.  

Thema 1: Ruimtelijke structuur
Hoe de wijk is gebouwd en ingedeeld

• Velen ervaren duidelijke verschillen tussen oud en nieuw, zoals tussen Oud-West en Inverdan,
• Oude straten en gebouwen worden gewaardeerd; nieuwe gebouwen voelen voor sommigen minder natuurlijk aan,
• Veel mensen ervaren weinig samenhang in gebouwen en straten en willen dat alles beter bij elkaar past,
• Er is de wens voor meer zicht op en verbinding mét de Zaan.

Thema 2: Verkeer en mobiliteit
Hoe mensen zich verplaatsen, hoe goed de wijk bereikbaar is en waar je kunt parkeren

• Men ervaart veel verkeer en veel lawaai, vooral op de Westzijde en in de Vinkenstraat,
• Bezoekers vinden parkeren duur en ingewikkeld; bewoners hebben last van auto’s die te hard rijden,
• De meeste bewoners lopen of fietsen, terwijl bezoekers vaker met de auto komen,
• Goede fietspaden en veilige oversteekplaatsen worden door veel mensen gemist.

Thema 3: Programma en functies
Bij welke plekken je kunt winkelen, eten, drinken en uitgaan

• Men vindt het winkelaanbod weinig afwisselend en vooral gericht op grote ketens,
• Veel mensen missen lokale winkels en kleine, bijzondere zaken,
• Eten, drinken en uitgaan bieden weinig keuze; er is weinig muziek en cultuur,
• Voor cultuur en goede restaurants gaan veel mensen naar Amsterdam of Haarlem.

Thema 4: Veiligheid en welbevinden
Hoe veilig en gezond mensen zich voelen in de wijk

• Men voelt zich op sommige plekken onveilig, zoals bij het Rozenhof, de Peperstraat en het station,
• Dit komt volgens hen door slechte verlichting, rondhangende jongeren, drugsgebruik en rommel,
• Rustige en goed verzorgde plekken worden juist als prettig en veilig ervaren,
• Veel mensen vragen om meer licht, beter toezicht en meer levendigheid.

Thema 5: Sociaal-maatschappelijke context
Hoe mensen samen wonen, leven en omgaan met elkaar

• In grote delen van Oud-West is veel contact tussen bewoners; mensen groeten elkaar en kennen elkaar,
• Op andere plekken verdwijnt dit contact door veranderingen in de buurt, toerisme en tijdelijke bewoners,
• Er zijn weinig plekken om elkaar te ontmoeten, zoals buurthuizen, voor jong en oud,
• Veel mensen willen meer makkelijke en toegankelijke plekken om elkaar te ontmoeten in het centrum.

Thema 6: Economische context
Werk, ondernemers en voorzieningen in de buurt zijn klaar voor de toekomst

• De economie draait vooral op winkels en horeca, maar er staan ook panden leeg,
• Kleine ondernemers en ambachtelijke winkels worden gemist en gezien als een kans voor de buurt,
• Bewoners en bezoekers zien cultuur, horeca en evenementen als belangrijk voor werk en levendigheid,
• Veel mensen vinden dat de balans tussen ondernemen en prettig wonen nu ontbreekt.

Thema 7: Ecologie en duurzaamheid
Goed omgaan met natuur, water, groen en het klimaat

• In het centrum is weinig groen en weinig natuurlijke schaduw,
• Bewoners zoeken rust en natuur in het Volkspark, het Hembrug-gebied of buiten het centrum,
• De Zaan wordt erg gewaardeerd, maar is moeilijk te bereiken,
• Veel mensen willen meer bomen, waterplekken, kleine parkjes en groene daken.

Thema 8: Cultuurhistorie en identiteit
Geschiedenis, karakter en herkenbare of bijzondere plekken in de buurt

• Men heeft veel waardering voor bekende plekken zoals de Bullekerk, de Verkadefabriek en het Czaar Peterhuisje,
• De Neo-Zaanse bouwstijl voelt voor veel mensen niet echt aan,
• Veel mensen willen echte materialen, kleine gebouwen en behoud van oude kenmerken,
• Trots op de stad komt vooral door de geschiedenis, en minder door nieuwe bouwprojecten.

Thema 9: Klimaat en milieu
Invloeden uit de omgeving die je dagelijks merkt: warmte, lawaai en schone lucht

• Men ervaart veel hitte en veel steen in de binnenstad,
• Verkeerslawaai en vieze lucht zorgen voor minder prettig wonen,
• Weinig groen maakt dat mensen de omgeving als minder fijn ervaren,
• Veel mensen willen meer rust, meer koelte en schonere lucht in woonstraten.

Thema 10: Bodem en netwerken
Wat er onder en rondom de wijk nodig is; gas, water, licht en afvalverwerking

• Bewoners en bezoekers zijn ontevreden over rommel op straat, zwerfvuil en slecht onderhoud,
• Afval ophalen en straatonderhoud worden gezien als belangrijke basiszaken,
• Zaken die je minder ziet, zoals energie en water, tellen wel mee in hoe duurzaam de buurt voelt,
• Veel mensen zien kansen voor schonere oplossingen en beter hergebruik van materialen.

Thema 11: Wonen
Een passende en fijne plek om prettig te leven

• Veel mensen wonen hier vanwege de ligging, de prijs en omdat alles goed bereikbaar is,
• Drukte en lawaai worden genoemd als nadelen van het wonen in dit gebied,
• Er is behoefte aan meer groen bij woningen en verschillende soorten huizen, vooral voor ouderen,
• Veel mensen willen een betere balans tussen wonen, winkelen en ontspannen.